TekenRisicoKaart — interactieve kaart voor tekenbeetrisico en tekenbeetziekten in Nederland

Ziekte van Lyme

Type verwekker: Bacterie. Voorkomen in teken (NL): ~20%. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Zeer sterke aanwijzing (onder meer in Drenthe). Dit is een zoönose: een ziekte die van dier op mens kan overgaan.

Toelichting bij dit cijfer: Aandeel besmette teken: circa 20% (RIVM); in veldonderzoek lokaal tot ongeveer 29%.

Meest voorkomende tekenbeetziekte in NL. Herken je een rode ring? Direct naar de huisarts.

Symptomen: Rode ring, koorts, gewrichtsklachten, vermoeidheid.

Incubatietijd: 3 dagen tot 3 maanden (rode ring meestal na 7–14 dagen).

Overdracht: Borrelia burgdorferi via een besmette teek; de kans stijgt sterk als de teek langer dan 24 uur vastzit.

Behandeling: Antibiotica (doxycycline of amoxicilline), meestal 10–21 dagen. Vroeg behandelen geeft de beste kans op volledig herstel.

Naar de huisarts: Bij een rode ring of vlek rond de beet, of bij koorts, gewrichts- of zenuwklachten in de weken na een tekenbeet.

Ongeveer 1 op de 5 Nederlandse teken draagt Borrelia. Veldonderzoek vindt op sommige locaties hogere percentages, tot ongeveer 29%; dat verschil komt door gebied, tekenstadium en detectiemethode. Jaarlijks krijgen ongeveer 27.000 mensen een erythema migrans.

TBE – Tekenencefalitis

Type verwekker: Virus. Voorkomen in teken (NL): <0,1%. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Sterke aanwijzing (onder meer in Overijssel, Gelderland, Utrecht). Dit is een zoönose: een ziekte die van dier op mens kan overgaan.

Vaccin beschikbaar! Bekende gebieden: Sallandse Heuvelrug, Utrechtse Heuvelrug, Twente, Achterhoek, Terschelling, Zandvoort en Ermelo. TBE kan in heel Nederland in lokale haarden voorkomen.

Symptomen: Koorts, hoofdpijn, hersenvliesontsteking, nekstijfheid.

Incubatietijd: 7–14 dagen, vaak in twee fasen (eerst griep, daarna neurologisch).

Overdracht: TBE-virus, direct bij de beet overgedragen: het virus zit in het tekenspeeksel en gaat binnen minuten over. Snel verwijderen voorkomt wél Lyme, maar níét TBE. Daarnaast kan het virus ook via rauwmelkse producten (ongepasteuriseerde melk, kaas of yoghurt van besmette geiten, schapen of koeien) worden overgedragen.

Behandeling: Geen antivirale behandeling; alleen ondersteunende zorg. Vaccinatie (3 prikken) beschermt wel.

Naar de huisarts: Bij koorts met hoofdpijn, nekstijfheid, verwardheid of verlammingsverschijnselen na bosbezoek.

Houd de noemer in gedachten: in gebieden waar het virus is gevonden draagt naar schatting ongeveer 1 op de 1.500 teken TBE-virus — veel zeldzamer dan Borrelia (~1 op 5). Sinds 1 maart 2025 is TBE meldingsplichtig (groep C); de cijfers over 2023 en 2024 berusten op vrijwillige melding. Volgens de LCI-richtlijn zijn tussen 2016 en juni 2024 23 patiënten gemeld die TBE in Nederland opliepen. Bekende gebieden: Sallandse en Utrechtse Heuvelrug, Twente, Achterhoek, Terschelling, Zandvoort en Ermelo — maar TBE kan in heel Nederland in lokale haarden voorkomen.

Rickettsiose

Type verwekker: Bacterie. Voorkomen in teken (NL): 22,5%. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Sterke aanwijzing (onder meer in Drenthe, Gelderland, Noord-Holland, Utrecht). Dit is een zoönose: een ziekte die van dier op mens kan overgaan.

Na Borrelia de meest voorkomende verwekker in Nederlandse teken.

Symptomen: Koorts, huiduitslag (vlekkenkoorts), eschar op beet.

Incubatietijd: 2–14 dagen.

Overdracht: Rickettsia-bacteriën (o.a. R. helvetica) uit het speeksel van de teek.

Behandeling: Doxycycline werkt meestal snel en goed.

Naar de huisarts: Bij koorts met huiduitslag of een zwart korstje (eschar) op de beetplek.

Na Borrelia de meest gevonden verwekker in Nederlandse teken — toch wordt er zelden op getest.

Neoehrlichiose

Type verwekker: Bacterie. Voorkomen in teken (NL): 5,4%. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Verhoogde aanwijzing (onder meer in Drenthe, Overijssel, Gelderland).

Kan lijken op Lyme. Ernstig bij immuungecompromitteerden.

Symptomen: Koorts, vermoeidheid, spierpijn.

Incubatietijd: 1–3 weken.

Overdracht: Candidatus Neoehrlichia mikurensis, een bacterie in de bloedvatwand.

Behandeling: Doxycycline; bij verzwakte afweer soms langdurige behandeling.

Naar de huisarts: Bij aanhoudende koorts of trombose-achtige klachten na een tekenbeet.

Wordt door standaard Lyme-tests gemist; vooral gevaarlijk voor mensen met een verzwakt afweersysteem.

Babesiose

Type verwekker: Parasiet. Voorkomen in teken (NL): 3,5%. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Verhoogde aanwijzing (onder meer in Drenthe, Overijssel, Gelderland). Dit is een zoönose: een ziekte die van dier op mens kan overgaan.

Standaard Lyme-antibiotica werken NIET. Eerste NL-patiënt 2024.

Symptomen: Koorts, bloedarmoede, geelzucht, donkere urine.

Incubatietijd: 1–4 weken, soms langer.

Overdracht: Babesia-parasieten die rode bloedcellen binnendringen (vergelijkbaar met malaria).

Behandeling: Combinatie van atovaquon met azitromycine; gewone Lyme-antibiotica werken niet.

Naar de huisarts: Bij koorts met bleekheid, donkere urine of geelzucht na een tekenbeet.

In 2024 werd de eerste in Nederland opgelopen besmetting beschreven. Mensen zonder milt lopen extra risico.

Borrelia miyamotoi-ziekte

Type verwekker: Bacterie. Voorkomen in teken (NL): 2,3%. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Verhoogde aanwijzing (onder meer in Drenthe, Overijssel, Gelderland).

Terugkerende koortsaanvallen. Standaard Lyme-testen detecteren dit NIET.

Symptomen: Terugkerende koorts, geen rode ring.

Incubatietijd: 1–3 weken.

Overdracht: Borrelia miyamotoi, familie van de terugkerende-koortsbacteriën.

Behandeling: Doxycycline of ceftriaxon, afhankelijk van de ernst.

Naar de huisarts: Bij koorts die in golven terugkomt zonder duidelijke oorzaak.

Geeft géén rode ring en wordt door de gewone Lyme-serologie niet aangetoond.

Anaplasmose

Type verwekker: Bacterie. Voorkomen in teken (NL): 1%. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Beperkte aanwijzing (onder meer in Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Flevoland, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant, Limburg). Dit is een zoönose: een ziekte die van dier op mens kan overgaan.

Veroorzaakt leukopenie. Dezelfde antibiotica als bij Lyme.

Symptomen: Hoge koorts, hoofdpijn, verlaagde witte bloedcellen.

Incubatietijd: 5–14 dagen.

Overdracht: Anaplasma phagocytophilum, dat witte bloedcellen infecteert.

Behandeling: Doxycycline, meestal 10 dagen.

Naar de huisarts: Bij hoge koorts met hoofdpijn en spierpijn, zeker bij afwijkend bloedbeeld.

Kan samen met Lyme voorkomen; het bloedbeeld toont vaak lage witte bloedcellen en bloedplaatjes.

Bartonellose

Type verwekker: Bacterie. Voorkomen in teken (NL): Onbekend. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Beperkte aanwijzing (onder meer in Drenthe, Overijssel, Gelderland, Noord-Brabant, Limburg).

Toelichting bij dit cijfer: Overdracht via een tekenbeet is niet wetenschappelijk vastgesteld; de ziektespecifieke klassen zijn daarom laag en indicatief, en zeggen niets over een bewezen tekenroute.

Overdracht via tekenbeet nog niet wetenschappelijk vastgesteld. Overdracht via een tekenbeet is niet bewezen, maar wordt ook niet uitgesloten: de bacterie wordt wel in teken aangetroffen.

Symptomen: Griepachtig, neurologische klachten, streepvormige huiduitslag.

Incubatietijd: Dagen tot weken.

Overdracht: Bartonella-soorten; overdracht is bewezen via een krab of beet van een kat (kattenkrabziekte) en via vlooien. Ook een lik op een wondje of via kattenvlooien-uitwerpselen kan besmetting geven. Overdracht via een tekenbeet is niet bewezen, maar wordt ook niet uitgesloten: de bacterie wordt wel in teken aangetroffen.

Behandeling: Antibiotica zoals azitromycine of doxycycline, afhankelijk van het beeld.

Naar de huisarts: Bij langdurige lymfeklierzwelling, koorts of onverklaarde neurologische klachten.

Onderwerp van discussie: de bacterie wordt in teken gevonden, maar overdracht op mensen is niet bevestigd.

Tularemie

Type verwekker: Bacterie. Voorkomen in teken (NL): Aangetoond. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Minimale aanwijzing (onder meer in Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Flevoland, Gelderland, Noord-Holland, Utrecht, Zuid-Holland, Zeeland, Noord-Brabant, Limburg).

Francisella tularensis aangetoond in NL teken. Primair via diercontact.

Symptomen: Koorts, zweren, gezwollen lymfeklieren.

Incubatietijd: 3–5 dagen (tot 14 dagen).

Overdracht: Francisella tularensis, meestal via hazen of knaagdieren; tekenbeet is een mogelijke route.

Behandeling: Antibiotica (ciprofloxacine of doxycycline); vrijwel altijd goed te behandelen.

Naar de huisarts: Bij een zweertje op de beetplek met gezwollen lymfeklieren en koorts.

Ook wel hazenpest genoemd; sinds 2011 weer af en toe in Nederland vastgesteld.

Alfa-galsyndroom

Type verwekker: Allergisch. Voorkomen in teken (NL): Gedocumenteerd. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Verhoogde aanwijzing (onder meer in Drenthe, Gelderland).

Vleesallergie na tekenbeet. Alpha-gal molecuul uit speeksel veroorzaakt immuunreactie.

Symptomen: Allergie 3-6u na vlees: jeuk, netelroos, anafylaxie.

Incubatietijd: Klachten ontstaan weken na de beet, telkens 3–6 uur na het eten van vlees.

Overdracht: Alpha-gal-suiker uit tekenspeeksel zet het afweersysteem aan tot een allergie voor zoogdiervlees.

Behandeling: Geen genezing: rood vlees en gelatine vermijden; antihistaminica en bij ernstige reacties adrenaline.

Naar de huisarts: Bij netelroos, buikklachten of benauwdheid enkele uren na vlees eten.

De vertraging van uren maakt dat de link met vlees — en met de tekenbeet — vaak lang onopgemerkt blijft.

CCHF – Krim-Congo hemorragische koorts

Type verwekker: Virus. Voorkomen in teken (NL): Niet in NL. Hoogste ziektespecifieke risicoklasse (eigen schaal per ziekte, niet de algemene provincieklasse op de kaart): Geen — in geen enkele provincie aangetoond.

Toelichting bij dit cijfer: Nooit aangetoond in Nederlandse teken of patiënten; daarom overal risicoklasse Geen.

Komt in Nederland (nog) niet voor: het virus is hier nooit bij mens of teek vastgesteld. In Europa wel in opmars — o.a. Spanje, Balkan, Griekenland, Turkije en Bulgarije (bron: ECDC).

Symptomen: Hoge koorts, spierpijn, braken, bloedingen (ernstig verloop mogelijk).

Incubatietijd: 1–9 dagen na een tekenbeet (tot 13 dagen na contact met bloed of weefsel).

Overdracht: Krim-Congovirus (CCHFV), vooral via een beet van de reuzenteek (Hyalomma) of het pletten van zo'n teek. Ook via bloed en weefsel van besmet vee en van patiënt op verzorger.

Behandeling: Geen specifieke behandeling; intensieve ondersteunende zorg in het ziekenhuis, isolatie van de patiënt.

Naar de huisarts: Direct bij hoge koorts, ernstige spierpijn of bloedingen na verblijf in een risicogebied in Zuid- of Zuidoost-Europa.

Volgens het ECDC breidt het verspreidingsgebied zich noordwaarts uit door klimaatverandering en trekvogels die Hyalomma-teken meebrengen. In Nederland is het virus nog niet aangetoond, maar de reuzenteek wordt hier inmiddels wel gevonden.