TBE – Tekenencefalitis

Vaccin beschikbaar. Bekende gepubliceerde vindplaatsen en waarschijnlijke besmettingsplaatsen zijn onder meer de Sallandse Heuvelrug, Utrechtse Heuvelrug, Twente, Achterhoek, Terschelling, Zandvoort, Ermelo, centraal Noord-Brabant en de noordoostelijke Flevopolder. TBE kan in heel Nederland in lokale haarden voorkomen.

Type verwekker: Virus. Aantoning in teken (NL): ~0,07% lokaal.

Lokale schatting: ongeveer 1 op de 1.500 teken (0,07%) in gebieden waar TBE-virus is gevonden. Dit is geen gemeten landelijk gemiddelde en geen infectiekans per beet.

RIVM · Terschelling: een aantal personen in 2023 · RIVM/LCI — gepubliceerde TBE-locaties

Jaarmeldingen: binnenlands en geïmporteerd

Sinds 1 maart 2025 is TBE meldingsplichtig (groep C). De gebruikte, nog niet onafhankelijk geverifieerde Osiris-selectie vermeldt 25 meldingen voor 2025, 22 voor 2024 en 8 voor 2023 — die laatste twee jaren nog op basis van vrijwillige melding. Verschillen in meldingsplicht en volledigheid beperken de vergelijkbaarheid tussen jaren. Meldingen omvatten zowel in Nederland als in het buitenland opgelopen infecties. Bron: RIVM, Overzicht meldingen infectieziekten (Osiris-AIZ, selectiedatum 10 maart 2026). Deze jaarreeks bevat het seizoen 2026 niet; een automatische broncontrole maakt dit geen actuele seizoenstelling. Volgens de LCI-richtlijn zijn tussen 2016 en juni 2024 23 patiënten gemeld die TBE in Nederland opliepen.

Symptomen

Koorts, hoofdpijn, hersenvliesontsteking, nekstijfheid

Incubatietijd

Meestal 7–14 dagen. Bij een ziekteverloop in twee fasen volgen eerst griepachtige klachten, zoals koorts, hoofdpijn en spierpijn (fase 1), daarna een klachtenvrije periode en bij een deel van de patiënten neurologische klachten door hersenvlies- of hersenontsteking (fase 2). Veel infecties geven geen klachten; niet iedereen doorloopt beide fasen en de eerste fase kan ontbreken

Overdracht

TBE-virus bevindt zich in de speekselklieren van een besmette teek en kan al kort na aanhechting, tijdens de beet, worden overgedragen. Borrelia-overdracht hangt doorgaans sterker samen met de aanhechtingsduur en vindt vaak pas na uren plaats, maar er is ook voor Lyme geen harde veilige tijdsgrens. Niet iedere beet leidt tot een infectie. Verwijder een teek altijd zo snel mogelijk, maar snelle verwijdering biedt geen betrouwbare bescherming tegen TBE. Overdracht is ook mogelijk via rauwmelkse producten van besmette geiten, schapen of koeien.

Bron: RIVM/LCI-richtlijn

Behandeling

Antibiotica werken niet tegen TBE, omdat TBE door een virus wordt veroorzaakt. Er is geen specifieke antivirale behandeling; medische zorg is ondersteunend. Vaccinatie is de specifieke preventieve maatregel tegen TBE, maar biedt geen volledige garantie en beschermt niet tegen Lyme of andere tekenbeetziekten. Tekenbeten voorkomen en tekencontroles blijven daarom belangrijk. Een arts of GGD kan informatie geven over vaccinatie bij verblijf in risicogebieden.

Algemene broninformatie, geen individueel voorschrift. Een arts bepaalt behandeling, middelen en duur. Onafhankelijke medische controle van deze profielen blijft nodig.

Informatie voor een gesprek met een arts

Bij koorts met hoofdpijn, nekstijfheid, verwardheid of verlammingsverschijnselen na bosbezoek.

Sinds 1 maart 2025 is TBE meldingsplichtig (groep C); eerdere cijfers berusten op vrijwillige melding. Volgens de LCI-richtlijn zijn tussen 2016 en juni 2024 23 patiënten gemeld die TBE in Nederland opliepen. Dit is een andere periode en populatie dan de totale jaarmeldingen.

Risico-indicatie per provincie

Deze kaart geeft gebiedsgebonden informatie en geen individuele medische risico-inschatting.

Alleen de TBE-laag onderscheidt gepubliceerde lokale aanwijzingen. Voor de overige aandoeningen ontbreken vergelijkbare provinciale onderzoeksgegevens; landelijke percentages onderbouwen geen provinciale rangorde. Alfa-gal is een allergische aandoening, geen verwekker. Geen van deze gegevens is een infectiekans per beet of per persoon.

Gepubliceerde lokale TBE-aanwijzingen

• Groningen: Nog niet aangetoond — uitsluiting niet mogelijk. Nog geen gepubliceerde vondst van TBE-virus of antistoffen in teken of wild, en geen besmetting bekend die in deze provincie is opgelopen (peiling t/m 2025).
• Friesland: Humane infectie / waarschijnlijke besmettingsplaats. Een aantal personen met Terschelling als bron in 2023 (RIVM Infectieziekten Bulletin, 6 maart 2025); virus in teken op het eiland aangetoond in 2023 en 2024. Geen patiëntentelling per woonprovincie.
• Drenthe: Virus of antistoffen in teken of wild. Aanwijzingen in de GGD-regio: antistoffen of virus in teken/wild (Wijburg et al. 2026); geen besmetting bij mensen bekend die in deze provincie is opgelopen.
• Overijssel: Humane infectie / waarschijnlijke besmettingsplaats. Een in Nederland opgelopen humane infectie beschreven in Oost-Nederland (2016); daarnaast meerjarige virusvondsten in teken op de Sallandse Heuvelrug en in Twente.
• Flevoland: Humane infectie / waarschijnlijke besmettingsplaats. De noordoostelijke Flevopolder is genoemd als waarschijnlijke plaats van een in Nederland opgelopen humane TBE-infectie in de LCI-richtlijn TBE van het RIVM. Daarnaast aanwijzingen in teken/wild.
• Gelderland: Humane infectie / waarschijnlijke besmettingsplaats. Humaan geval Ermelo (2023); virus en antistoffen aangetoond in teken en reeën (Veluwe, Achterhoek).
• Noord-Holland: Humane infectie / waarschijnlijke besmettingsplaats. Humaan geval Zandvoort (2023, duingebied); aanwijzingen in teken/wild in de regio.
• Utrecht: Humane infectie / waarschijnlijke besmettingsplaats. Humane gevallen Utrechtse Heuvelrug (waaronder eerste patiënt in NL, 2016); virus en reeënserologie aangetoond in het gebied.
• Zuid-Holland: Nog niet aangetoond — uitsluiting niet mogelijk. Nog geen gepubliceerde vondst van TBE-virus of antistoffen in teken of wild, en geen besmetting bekend die in deze provincie is opgelopen (peiling t/m 2025).
• Zeeland: Virus of antistoffen in teken of wild. Eén bevestigde teek met TBE-virus (Wijburg et al. 2026) — een gebied dat eerder niet als risicogebied bekend stond.
• Noord-Brabant: Virus of antistoffen in teken of wild. Antistoffen/virus aangetoond in teken of reeën in centraal Noord-Brabant; geen besmetting bij mensen bekend die in deze provincie is opgelopen.
• Limburg: Virus of antistoffen in teken of wild. Aanwijzingen in de GGD-regio via reeënserologie of teken (Wijburg et al. 2026); geen besmetting bij mensen bekend die in deze provincie is opgelopen.

Dit is voorlichting en geen medisch advies. Alle tekenbeetziekten