Over tekenwerende middelen bestaan veel misverstanden. Hieronder staat wat het RIVM, het Ctgb en de NVWA zeggen over plantaardige middelen, citronella, vitamine B, knoflook en armbandjes, en hoe u herkent of een middel in Nederland is toegelaten. Deze pagina noemt geen merken en geeft geen persoonlijk advies.
Plantaardige middelen en etherische oliën
- Er worden middelen verkocht op basis van natuurlijke stoffen, zoals etherische oliën (bijvoorbeeld tea tree olie) en kruiden zoals lavendel en kattenkruid. Volgens het RIVM is van geen van deze stoffen aangetoond dat ze insecten echt afweren.
- Voor teken schrijft het RIVM dat er geen alternatieve middelen zijn om een tekenbeet te voorkomen. Wel verkleint u de kans door op de paden te blijven en bedekkende kleding te dragen.
- Citriodiol, uit de olie van de citroeneucalyptus, is een uitzondering: volgens het RIVM het enige toegelaten anti-insectenmiddel met een natuurlijke oorsprong. Het heeft een toelatingsnummer op het etiket, net als andere toegelaten middelen.
Bronnen: Waarzitwatin (RIVM) — Anti-muggenmiddel; Waarzitwatin (RIVM) — Anti-tekenmiddel; Waarzitwatin (RIVM) — Citriodiol
Citronella
- Ook van citronella is volgens het RIVM onvoldoende aangetoond dat het werkt. Citronella is niet meer geregistreerd als biocide.
- Middelen met citronella mogen daarom niet als insectenwerend middel worden verkocht, wel bijvoorbeeld als 'frisse huidspray'. Toch wekken sommige etiketten de indruk dat ze insecten afweren, bijvoorbeeld met een afbeelding van een mug.
- Zulke middelen vallen meestal onder de Warenwet of de Europese regels voor cosmetica. De NVWA houdt toezicht.
- Verwar citronella niet met citriodiol: dat is wel toegelaten.
Bronnen: Waarzitwatin (RIVM) — Anti-muggenmiddel; Waarzitwatin (RIVM) — Citriodiol
Vitamine B, knoflook en armbandjes
- Middelen op basis van knoflook, mentholcrème of vitamine B: volgens het RIVM is van geen ervan aangetoond dat ze werken.
- Hetzelfde geldt volgens het RIVM voor zogenaamde anti-muggenarmbandjes.
- Het RIVM noemt dit bij middelen tegen muggen. Voor teken noemt het RIVM geen werkzaam alternatief voor de toegelaten anti-tekenmiddelen.
Bronnen: Waarzitwatin (RIVM) — Anti-muggenmiddel; Waarzitwatin (RIVM) — Anti-tekenmiddel
Natuurlijk betekent niet zonder risico
- Etherische oliën en plantaardige middelen bevatten vaak geurstoffen, zoals limoneen, linalool of eucalyptol. Sommige mensen zijn daarvoor allergisch.
- Ook citriodiol kan ogen en huid irriteren en een allergische reactie geven, en het mag niet bij baby's jonger dan 3 maanden.
- Een middel zonder toelating is niet door het Ctgb beoordeeld op werking en veiligheid voor mens, dier en milieu.
Bronnen: Waarzitwatin (RIVM) — Anti-tekenmiddel; Waarzitwatin (RIVM) — Citriodiol; NVWA — Veilig gebruik van biociden
Meer is niet beter
- Middelen met meer dan 50% DEET, die soms in het buitenland te koop zijn, werken niet beter. U krijgt er wel sneller te veel DEET mee binnen, en ze kunnen blaren op de huid geven.
- Vaker insmeren dan het etiket toestaat, verhoogt de blootstelling.
Bronnen: Waarzitwatin (RIVM) — DEET; Waarzitwatin (RIVM) — Anti-tekenmiddel
Iets op een vastzittende teek smeren
- Een tekenwerend middel is niet bedoeld voor een teek die al vastzit. Het RIVM zegt: smeer niets op de teek voordat u hem heeft verwijderd.
- Verwijder de teek zo snel mogelijk en in zijn geheel met een tekentang of pincet, zo dicht mogelijk bij de huid.
Bronnen: Waarzitwatin (RIVM) — Anti-tekenmiddel; RIVM — Tekenbeten voorkomen
Na een middel hoeft u niet meer te controleren
- Geen enkel middel beschermt volledig. Volgens het Ctgb geldt dat ook voor beschermende kleding en andere maatregelen.
- Controleer uzelf en anderen na het buitenzijn op teken, ook als u een middel heeft gebruikt.
Bronnen: Ctgb — Wijzigingen toelatingsvoorwaarden insectwerende middelen (2026); RIVM — Tekenbeten voorkomen
Een middel voor de hond is ook goed voor de kat
- Nee. Middelen met permethrin die voor honden zijn gemaakt, mogen nooit bij katten worden gebruikt: permethrin is zeer giftig voor katten.
- Middelen voor huisdieren zijn ook niet geschikt voor mensen, en middelen voor mensen niet voor dieren.
Bronnen: Waarzitwatin (RIVM) — Pyrethroïden (permethrin); Waarzitwatin (RIVM) — Anti-tekenmiddel; NVWA — Diergeneesmiddelen voor huisdier of hobbydier
Zo herkent u een niet-toegelaten middel
- Er staat geen toelatingsnummer van het Ctgb op het etiket, terwijl het middel wel belooft insecten of teken af te weren.
- Het etiket suggereert een werking, bijvoorbeeld met een afbeelding van een mug, maar het middel wordt verkocht als verzorgingsproduct.
- Het middel komt uit het buitenland: een middel dat in een ander land wordt verkocht, is niet automatisch in Nederland toegestaan.
- Twijfelt u? Zoek het toelatingsnummer op in de toelatingendatabank van het Ctgb. Meer hierover staat onder Kopen, reizen en melden.
Bronnen: Waarzitwatin (RIVM) — Anti-tekenmiddel; Waarzitwatin (RIVM) — Anti-muggenmiddel; Waarzitwatin (RIVM) — Anti-mierenmiddel; Ctgb — Toelating en gebruik (toelatingendatabank)